Cel:

Celem zajęć jest przedstawienie uczestnikom podstawowych założeń i cech prawa a także zasad porządku prawnego Wspólnot. Zadania mają na celu wykazanie jak prawo wspólnotowe implementowane jest w porządkach prawnych państw członkowskich i jak może być wykorzystywane przez osoby na stałe zamieszkujące na terytorium Unii Europejskiej. Po zakończeniu kursu student powinien wiedzieć, czym jest Unia Europejska i Wspólnoty Europejskie oraz powinien umieć odróżnić zakres ich kompetencji. Student powinien być w stanie zidentyfikować źródła prawa wspólnotowego, wiedzieć jakie są podstawowe zasady prawa wspólnotowego oraz jak działa system sądownictwa wspólnotowego.

Zawartość kursu:

Wykłady, orzecznictwo sądów wspólnotowych, akty prawne, opracowania w literaturze

1. Zajęcia wstępne – pojęcie prawa, podstawowe koncepcje i instytucje prawne, wyjaśnienie, czym jest prawo krajowe, międzynarodowe i wspólnotowe/unijne
2. Rozróżnienie Unii Europejskiej i Wspólnot Europejskich, pojęcie trzech filarów, zarys instytucjonalny UE/WE, specyfika rozwiązań wspólnotowych w porównaniu z prawem międzynarodowym
3. ¬ródła prawa wspólnotowego, źródła prawa w II i III filarze UE
4. Cechy prawa wspólnotowego – bezpośrednia skuteczność, bezpośrednie stosowanie, prymat, zasada wykładni prowspólnotowej
5. Zasada odpowiedzialności odszkodowawczej za naruszenie prawa wspólnotowego
6. Zasady prawa wspólnotowego – subsydiarność, proporcjonalność, równowaga instytucjonalna, niedyskryminacja i inne.
7. System sądownictwa wspólnotowego – Trybunał Sprawiedliwości, Sąd Pierwszej Instancji, Sąd do spraw Służby Cywilnej. Postępowania przed sądami wspólnotowymi.
8. Kompetencje Wspólnoty Europejskiej i Unii Europejskiej. Zawieranie przez WE/UE umów międzynarodowych
9. Nowe trendy w prawie wspólnotowym – Karta Praw Podstawowych, Projekt Konstytucji Europejskiej i jego "upadek", Traktat Reformujący Unię Europejską (Traktat Lizboński) i jego przyszłość.
10. Sprawdzenie wiadomości w formie testowej, opisowej oraz w oparciu o studium przypadku (kazus)

Metoda prowadzenia zajęć: kurs opiera się na serii dziewięciu powiązanych ze sobą wykładów. Każdy z opracowanych tematów przestawia podstawowe i najistotniejsze kwestie, w sprawach szczegółowych odsyłając do literatury i aktów prawnych. W ramach wykładu i na jego koniec sygnalizowane są problemy, na które należałoby zwrócić uwagę (w formie pytań, zadań sugerujących hipotetyczną sytuację, odesłań do szczegółowych opracowań on-line). Wątpliwości mogą (i powinny!) być omawiane na forum dostępnym dla wszystkich uczestników kursu. Po trzech kolejnych wykładach każdy z uczestników sprawdza swoją wiedzę przez rozwiązanie testu i próby odpowiedzi, jak rozwiązałby kazus/sugerowany problem.

Akty prawne:
Traktat o Unii Europejskiej
Traktat o Wspólnocie Europejskiej
Traktat Akcesyjny
Traktatu reformujący Unię Europejską
Statut Trybunału Sprawiedliwości i Sądu Pierwszej Instancji
Przykładowe akty prawa wtórnego: dyrektywa, rozporządzenie, decyzja (w wersji polskiej), ewentualnie wskazanie dla porównania implementujących aktów prawa polskiego

Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości
Przykładowe orzeczenie w całości – tak by uczestnicy mogli zapoznać się ze struktura wyroku
Wyciągi z najistotniejszych orzeczeń, do których odwołują się wykłady.
Ciekawe orzeczenia wydane w ostatnim czasie – w wersji angielskiej i ewentualnie polskiej

Lektura dodatkowa:

• C. Mik, Zasady ustrojowe europejskiego prawa wspólnotowego a polski porządek konstytucyjny, PiP 1998, nr 1, s. 12
• J. Tokarzewska, Odpowiedzialność odszkodowawcza państw członkowskich Unii Europejskiej wobec podmiotów prywatnych, PiP, 1998, nr 12, s. 64
• M. Safjan, Konstytucja a członkostwo Polski w Unii Europejskiej, PiP, 2001, nr 3, s. 3
• E. Skrzydło-Tefelska, Swobodny przepływ osób w Układzie Stowarzyszeniowym z Polską (wybrane orzeczenia ETS), PiP 2003, nr 6, s. 75
• T. Skoczny, Potwierdzenie bezpośredniej stosowalności art. 44 Układu Europejskiego przez Trybunał Sprawiedliwości WE, Studia Europejskie, 2001, nr 3, s. 185
• E. Podgórska, Podstawowe koncepcje prawa Wspólnot Europejskich a perspektywa członkostwa Polski w Unii Europejskiej, Kwartalnik Prawa Prywatnego, 1995, nr 1, s. 73
• N. Półtorak, Odpowiedzialność odszkodowawcza państwa w prawie Wspólnot Europejskich, Zakamycze, 2002, Kraków.
• I. Hykawy, Dyrektywa jako specyficzny środek harmonizacji prawa w Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej, PUG, 1993, nr 8-9, s. 2
• K. Kłaczyńska, Zakaz dyskryminacji polskich pracowników w państwach UE. Uwagi w związku z orzeczeniem ETS wydanym na podstawie Układu Europejskiego w sprawie Pokrzeptowicz-Meyer, Transformacje Prawa Prywatnego, 2003, nr 1, s. 41
• P. Saganek, Kompetencje Wspólnoty Europejskiej do zawierania umów międzynarodowych, PPE, 1997, nr 2, s. 66
• M. Szwarc, Warunki poprawnej implementacji dyrektyw w porządkach prawnych państw członkowskich w świetle prawa wspólnotowego, PPE, 2001, nr 1, s. 5
• K. Kańska, Ochrona praw podstawowych w pracach Konwentu, PPE, 2003, nr 3(14), s. 5
• J. Skrzydło, Sędzia polski wobec perspektywy członkostwa Polski w Unii Europejskiej, PiP 1996, nr 11, s. 35
• M. Szpunar, Organy uprawnione do składania wniosku o wydanie orzeczenia wstępnego w trybie art. 177 traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, PiP, 1997, nr 7, s. 57
• J. Skrzydło, Doktryna acte claire w orzecznictwie Trybunału Wspólnot Europejskich i sądów państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej, PiP 1998, nr 1, s. 49
• O. Tusińska, Zasada równości kobiet i mężczyzn w świetle prawa Wspólnot Europejskich, PiP, 2002, nr 10, s. 78
• A. Gruszczak, Wzmocniona współpraca w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych Unii Europejskiej, Studia Europejskie, 2002, nr 2, s. 95
• S. Dudzik, Zasada subsydiarności na tle obecnych przemian w Unii Europejskiej, PPE, 1999, nr 2, s. 20
• P. Nazarewicz, Kompetencje Trybunału Sprawiedliwości WE, Prawo Spółek, 2001, nr 7-8, s. 77
• M. Kenig-Witkowska, A. łazowski, R. Ostrihansky, Prawo instytucjonalne Unii Europejskiej, Warszawa 2007
• I. Kamiński, Wymiar sprawiedliwości we Wspólnocie Europejskiej. Praktyczny komentarz i przepisy, Warszawa 2004
• M. Szpunar, Bezpośredni skutek prawa wspólnotowego - jego istota oraz próba uporządkowania terminologii, Europejski Przegląd Sądowy, 2005, nr 2, s. 4

Obszar wolności, sprawiedliwości i bezpieczeństwa

Cel: wyjaśnienie ewolucji tzw. trzeciego filaru Unii Europejskiej, przedstawienie jak kształtuje się powstawanie europejskiej „przestrzeni prawnej”, wykazanie jak wygląda współpraca sądów i policji poszczególnych państw członkowskich.

Zawartość:

1. Ewolucja pojęcia III filaru. Obszar wolności, sprawiedliwości i bezpieczeństwa
2. Swobodny przepływ osób ‘inaczej’ – polityka UE wobec obywateli państw trzecich
3. Tworzenie obszaru przez współpracę w sprawach karnych
4. Tworzenie obszaru przez współpracę w sprawach cywilnych i handlowych

Metoda prowadzenia zajęć: wykłady poza syntetycznym przedstawieniem problematyki, sygnalizują pewne kwestie wymagające sprawdzenia bądź doczytania – od uczestników oczekuje się udzielenia odpowiedzi na pytania towarzyszące każdemu z wykładów oraz wzięcia udziału w dyskusji co do sposobu rozwiązania przedstawionej hipotetycznej sytuacji (po drugim i trzecim wykładzie).

Akty prawne:
Traktat o Unii Europejskiej
Umowy z Schengen
Przykładowe akty prawa wtórnego: decyzja ramowa (np. dotycząca europejskiego nakazu aresztowania), decyzja, konwencja, wspólne stanowisko.

Lektura dodatkowa:

• A. Gruszczak, Wzmocniona współpraca w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych Unii Europejskiej, Studia Europejskie, 2 (2002), s. 95
• W. Jasiński, Ochrona systemu finansowego przed wykorzystaniem go do celów prania pieniędzy. Dyrektywa z dnia 4 grudnia 2001 roku, Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, 9 (2002), s. 11
• P. J. Kuijper, The Evolution of the Third Pillar from Maastricht to the European Constitution: Institutional Aspects, CMLR 41 (2004), s. 609
• J. Menkes, Od współpracy policyjnej do „przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, Sprawy Międzynarodowe, 3 (1997), s. 59
• M. Płachta, Europejski nakaz aresztowania (wydania): kłopotliwa rewolucja w ekstradycji?, Studia Europejskie, 3 (2002), s. 51
• M. Płachta, Europol, Gdańskie Studia Prawnicze, 11 (2003), s. 425
• P. Rakowski, EUROPOL – europejska organizacja policyjna do zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej, PPE, 2 (2001), s. 59
• K. Rokicka, Włączenie acquis Schengen w ramy prawne UE, Studia Europejskie, 2 (2000), s. 75
• A. łazowski, Propozycje reform procedury pytań prejudycjalnych w obszarze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, Europejski Przegląd Sądowy, 2007, nr 9, s. 18
• Wł. Czaplinski, Obszar wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Współpraca w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, Warszawa 2005
  
• Wł. Czapliński, A. Wróbel (red.), Współpraca sądowa w sprawach cywilnych i karnych, Warszawa 2007
• K. Rokicka, Acquis Schengen w Polsce, Europejski Przegląd Sądowy, 2006, nr 4, s. 58.