Piszą o nas: Studia Europejskie - Unia Europejska - internetowe studia podyplomowe UW

Piszą o nas: Studia Europejskie

W kwartalniku Studia Europejskie (4/2003) opublikowany został artykuł Piotra Krasuskiego opisujący pierwszą edycję ISE.

Internetowe studia podyplomowe w zakresie integracji europejskiej (Internetowe Studia Europejskie) Centrum Europejskim UW

W czasach rozwoju społeczeństwa informacyjnego, gdy Internet staje się powszechnym medium komunikacyjnym wykorzystywanym w niemal wszystkich dziedzinach życia, coraz popularniejsza staje się – obok elektronicznego handlu czy elektronicznej bankowości – metoda nauczania za pośrednictwem technologii informatyczno-komunikacyjnych (ICT), określana e-learningiem. Pomimo że metoda ta wpisuje się w szerszy nurt kształcenia na odległość (funkcjonującego w różnej postaci od dość dawna), to narzędzia, jakie otrzymuje w wyniku rewolucyjnego rozwoju technologii ICT, na tyle zmieniają obraz zdalnego kształcenia, że można je określać jako zjawisko ściśle związane z tworzeniem się społeczeństwa informacyjnego.
Rozwój systemów kształcenia na odległość z wykorzystaniem nowoczesnych technologii stał się obecnie jednym z priorytetowych działań polityki edukacyjnej współczesnych państw (a także szeroko rozumianej polityki społecznej ukierunkowanej na podnoszenie kwalifikacji zasobów ludzkich w odniesieniu do potrzeb rynku pracy). Także Unia Europejska w „Strategii Lizbońskiej” odniosła się do rozwoju e-learningu jako narzędzia mogącego lepiej przyczynić się do wyrównywania szans jednostek w społeczeństwie opartym na wiedzy, a dzięki temu przyczyniającego się do zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego. Na szczeblu europejskim e learning znalazł również wsparcie w strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego (tzw. eEurope), która uznała ten system kształcenia za jeden z filarów budowy społeczeństwa informacyjnego.
Korzyści nauczania przez Internet jest wiele. Przede wszystkim uczący się
i nauczający nie muszą przebywać w tym samym miejscu. Ta zaleta nauki na odległość jest szczególnie ważna dla osób mieszkających na obszarach, gdzie możliwości dostępu do tradycyjnych form kształcenia są mocno ograniczone.
W tych warunkach oraz w sytuacji, gdy rynek firm doradczo-szkoleniowych aktywnie rozszerza się o kursy i szkolenia kierowane do odbiorców za pośred-nictwem Internetu, coraz więcej uczelni wyższych ujmuje w swoich strategiach rozwoju tworzenie systemów i narzędzi do kształcenia on-line. Początkowo działalność akademicka w tej dziedzinie koncentrowała się na organizacji kursów tematycznych, prowadzonych głównie przez szkoły techniczno-informatyczne, lecz w miarę kolejnych sukcesów odnoszonych przez tę formę nauki, uczelnie rozszerzały swoje oferty o studia prowadzone w systemie on-line.
Dwa lata temu powstała w Polsce wirtualna uczelnia, powołana specjalnie do prowadzenia studiów internetowych. W wyniku powołania konsorcjum
z udziałem Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w łodzi, powstał Polski Uniwersytet Wirtualny, oferujący swoim słuchaczom jedynie studia w formie e-learningu. Opiekę merytoryczną nad oferowanymi studiami i kursami prowadzą wykładowcy
z obu tych uczelni, a wymogi stawiane zaocznym studentom i słuchaczom są identyczne jak w przypadku tradycyjnej metody kształcenia.
W roku akademickim 2002/2003 do grona uczelni prowadzących nowatorskie przedsięwzięcia z zakresu kształcenia w systemie on-line dołączyło Centrum Europejskie UW. W ścisłej współpracy organizacyjnej i merytorycznej z Centrum Otwartej i Multimedialnej Edukacji UW (COME UW) uruchomiono pierwsze na Uniwersytecie Warszawskim studia podyplomowe prowadzone przez Internet. Pełna nazwa studiów brzmi: Internetowe studia podyplomowe w zakresie integracji europejskiej (Internetowe Studia Europejskie - ISE).
Centrum Europejskie, przygotowując program i planując techniczną stronę ISE, zdecydowało się skorzystać z doświadczeń Centrum Otwartej i Multimedialnej Edukacji. Jest to interdyscyplinarna jednostka Uniwersytetu Warszawskiego powstała w 1999 r., zajmującą się promocją i wdrażaniem systemów kształcenia na odległość (w tym także on-line) na naszej uczelni. W momencie nawiązania współpracy z Centrum Europejskim, COME posiadało już szeroki zakres doświadczeń z zakresu e-learningu, zebrany w wyniku przeprowadzenia wielu kursów z różnych dziedzin, głównie z zakresu psychologii, nauk społecznych oraz nauczania języków obcych. COME posiada również stale doskonaloną programową platformę do nauczania oraz system do egzaminowania i monito-rowania postępów w nauce studentów za pomocą Internetu. Na bazie tego rodzaju doświadczeń oraz posiadanych już rozwiązań programowych opracowano ogólne zasady studiowania i sprawdzania wiedzy podczas studiów ISE. Ustalono również, iż po stronie Centrum Europejskiego leżeć będzie przygotowanie merytoryczne wykładów oraz prowadzenie studiów, zaś COME UW zajmie się techniczną stroną przedsięwzięcia.
Dzięki staraniom Centrum Otwartej i Multimedialnej Edukacji, studia ISE uzyskały afiliację i wsparcie finansowe ze strony organizacji Global Distance Learning Network (GDLN). Jest to międzynarodowa organizacja funkcjonująca przy Banku Światowym, skupiającą podmioty publiczne, prywatne i pozarządowe działające w dziedzinie kształcenia na odległość z użyciem technologii ICT. Jednostkom skupionym w GDLN nadawany jest status centrów kształcenia,
w ramach którego uzyskują dostęp do usług, wymiany doświadczeń oraz szkoleń w zakresie wdrażania nowatorskich metod kształcenia. Dzięki COME UW, posiadającemu status takiego centrum, projekt studiów ISE mógł zostać włączony w sieć GDLN, spełniając techniczne i merytoryczne wymagania stawiane przez Bank Światowy. Tym samym studia mogły otrzymać ze strony tej organizacji środki finansowe, przeznaczone na przygotowania multimedialnych wykładów.
Studia ISE w założeniu miały być podobne do analogicznych studiów podyplomowych prowadzonych w trybie stacjonarnym przez Centrum Europejskie UW. Jedna edycja studiów trwa rok i podzielona jest na trzy trymestry. W trakcie każdego trymestru realizowane jest sześć kursów merytorycznych, dotyczących poszczególnych obszarów problematyki integracji europejskiej. Dotyczą one zagadnień historii integracji, kultury i tożsamości europejskiej, funkcjonowania instytucji Unii Europejskiej, pozycji międzynarodowej UE oraz szczegółowej wiedzy na temat prawnych oraz ekonomicznych uwarunkowań procesów integracyjnych. Program studiów zawiera również elementy wiedzy praktycznej, dotyczącej korzystania ze źródeł informacji europejskiej (Eurobazy) czy funduszy przedakcesyjnych i strukturalnych UE. Wyodrębniony został także kurs dotyczący polskiej polityki integracyjnej i funkcjonowania Polski w Unii Europejskiej. Z racji tego, że studia ISE kierowane są do szerokiego spektrum odbiorców, ich program został również wzbogacony o szereg przedmiotów niezwiązanych bezpośrednio z problematyką integracji w ramach Unii Europejskiej, ale obejmujących zagadnienia pokrewne, jak funkcjonowanie organizacji międzynarodowych czy systemów politycznych w Europie. Ogólnie rzecz biorąc, na studia ISE składa się szesnaście kursów merytorycznych, prowadzonych
w czasie odpowiadającym 180 godzinom dydaktycznym. Absolwenci otrzymują świadectwo ukończenia studiów podyplomowych w zakresie integracji europejskiej, identyczne jak w przypadku absolwentów studiów podyplomowych prowadzonych przez Centrum Europejskie w trybie stacjonarnym.
Podczas studiów słuchaczom za pośrednictwem Internetu dostarczane są materiały dydaktyczne w formie tekstowej, graficznej i audiowizualnej. Po zalogowaniu się na platformę studiów ISE, słuchacz posiadający przyznane mu do tego uprawnienia może wybrać interesujący go kurs, gdzie odnajdzie materiały dydaktyczne (wykłady) w postaci stron internetowych oraz plików do pobrania z Internetu w formacie portable data file (.pdf). Możliwość pobrania plików jest wygodna dla słuchaczy ponoszących koszty połączenia z Internetem w zależności od czasu korzystania oraz tych, którzy np. preferują naukę
z tradycyjnych papierowych źródeł. Pomimo że materiały udostępnione przez Internet są kompletnym źródłem wiedzy składającej się na program studiów, na wypadek problemów z dostępem do Internetu każdy słuchacz studiów ISE otrzymuje dodatkowo komplet wykładów wraz z multimediami i instrukcją korzystania z ich zasobów w formie płyty CD-ROM.
System nauki na odległość wymaga od studenta większej samomotywacji
i samodyscypliny niż ma to miejsce przy tradycyjnej formie nauki. Z tego względu oraz dla podkreślenia przewagi studiów internetowych, umożliwiających słuchaczom samodzielny wybór czasu i miejsca nauki, w przypadku studiów ISE zdecydowano wprowadzić następujący system nauki. Każdy z szesnastu kursów merytorycznych podzielony został na wykłady. Generalnie jeden kurs składa się z czterech do siedmiu wykładów (w zależności od merytorycznej zawartości kursu). Poszczególne wykłady udostępniane są w Internecie nie jednocześnie, ale po kolei w równych odstępach czasu. Jeżeli więc np. dany kurs trwa miesiąc i składa się z czterech wykładów, to kolejne wykłady udostępniane są słuchaczom cztery tygodnie z rzędu, zawsze w ten sam dzień tygodnia. Od chwili udostępnienia, wykład oraz związane z nim zadania dla słuchaczy (testy on-line czy krótkie rozprawki) dostępne są w sieci wystarczająco długo (przez ustalony okres, np. 14 dni) tak, aby wszyscy słuchacze zdążyli zapoznać się
z treścią wykładu i wykonać odpowiednie zadania. Taki system z jednej strony gwarantuje, iż słuchacze mogą naprawdę samodzielnie wybierać czas i formę lektury i nauki, z drugiej zaś strony eliminuje przypadki opóźnień w nauce, których słuchacz nie jest w stanie nadrobić.
Istotnym elementem kształcenia na odległość jest aktualny monitoring postępów w nauce wraz z informacją zwrotną dla uczącego się. W przypadku studiów przez Internet – gdzie wyeliminowany zostaje bezpośredni kontakt między studentem a wykładowcą i innymi studentami, pozwalający na bieżąco uświadamiać studenta co do stanu jego postępów w nauce – niezwykle istotne jest udostępnienie słuchaczom narzędzia, dzięki któremu sami w szybki sposób uzyskają informację o stanie swojej wiedzy i motywację do dalszej pracy.
W przypadku studiów ISE takim narzędziem są obligatoryjne testy on-line towarzyszące każdemu wykładowi. Odnoszący się do treści tego wykładu test musi być rozwiązany w określonym przez wykładowcę terminie, np. 14 dni. Słuchacz może rozwiązywać taki test kilkakrotnie i bez ograniczeń czasowych, co w praktyce oznacza jego rozwiązywanie jednocześnie z zapoznawaniem się
z treścią wykładu. Stanowi to gwarancję, że student rzeczywiście sięgnie do lektury wykładu, gdyż jednym z warunków ukończenia studiów jest zaliczenie osiemdziesięciu procent testów on-line, a odsetek poprawnych odpowiedzi w nich uzyskanych warunkuje ostateczną ocenę na świadectwie.
Ponadto w zależności od specyfiki kursu i warunków określonych przez wykładowcę, słuchacze mogą być zobowiązani do przygotowania krótkich rozprawek, odpowiedzi na pytania opisowe na podstawie dokumentów źródłowych czy rozwiązanie casusów prawnych. Wszystkie tego typu zadania przesyłane są pocztą elektroniczną do wykładowcy, który po ich sprawdzeniu udziela informacji zwrotnej o akceptacji odpowiedzi lub o ewentualnych uwagach. Na każdym kursie oprócz wykładowcy obecny jest jego asystent, którego zadaniem jest utrzymywanie bieżących kontaktów ze słuchaczami.
Specyfika nauczania przez Internet eliminuje bardzo ważny czynnik motywujący do nauki, jakim jest bezpośrednie uczestnictwo w grupie osób uczących się. Odizolowanie od innych słuchaczy oraz poczucie osamotnienia przy realizowaniu studiów może działać jako silny czynnik demotywujący.
W celu wyeliminowania takiego zjawiska, istotne jest utrzymywanie wielu kanałów czynnej komunikacji pomiędzy wykładowcami a studentami, jak również pomiędzy samymi słuchaczami. W przypadku studiów ISE założono potrzebę równoczesnego funkcjonowania kilku równoległych kanałów komunikacyjnych. Do użytku studentów oddana została internetowa tablica wiadomości służąca przekazywaniu komunikatów od wykładowców oraz zadawaniu pytań przez studentów, a także forum dyskusyjne przeznaczone na dyskusje związane
z treścią studiów i innymi zagadnieniami interesującymi słuchaczy. Ponadto do dyspozycji studentów pozostaje chat, czyli możliwość komunikacji przez Internet w czasie bieżącym, a także poczta elektroniczna, której adresy (wszystkich wykładowców i słuchaczy) przekazywane są na początku każdej edycji ISE.
Mimo mnogości kanałów komunikacji często okazują się one niewystarczające. Dowodzi tego przykład bardzo aktywnego słuchacza drugiej edycji ISE, który stworzył swój prywatny serwis internetowy poświęcony tym studiom i ich uczestnikom, gdzie oprócz wypowiedzi słuchaczy można również znaleźć zdjęcia przez nich nadsyłane czy też wykonywane podczas spotkań i zjazdów przez autora serwisu.
Oprócz studiowania w świecie wirtualnym, studia ISE obejmują także realny, osobisty udział studentów w zjazdach, egzaminach oraz wideo-konferencjach. Zjazdy odbywają się na zakończenie każdego trymestru i mają na celu podsumowanie zamkniętego okresu nauki oraz nawiązanie bliższych kontaktów między słuchaczami i wykładowcami. Podczas zjazdów odbywają się również egzaminy, które obok testów on-line, są drugą obowiązkową formą weryfikacji wiedzy zdobytej w trakcie studiów. Podczas pierwszej edycji ISE odbyły się trzy sesje egzaminacyjne; podczas kolejnej edycji zdecydowano zmniejszyć ich liczbę do dwóch. Podczas zjazdów organizowane są seminaria lub konferencje o tematyce integracji europejskiej, podczas których słuchacze mogą wysłuchać wystąpień specjalistów, a także nawiązać z nimi dyskusję. Program studiów ISE zawiera również udział w wideokonferencjach, organizo-wanych podczas zjazdów. W przypadku pierwszej edycji ISE odbyły się dwie wideokonferencje (w grudniu 2002 r. i w czerwcu 2003 r.) z udziałem gości polskich i zagranicznych, wykładowców CE UW oraz samych słuchaczy studiów ISE. Tematem pierwszej z nich był problem istnienia europejskiej sfery publicznej. (W debacie uczestniczyli m.in. goście z francuskiego Uniwersytetu Nancy II.) Druga wideokonferencja dotyczyła stanu przygotowań Polski i Unii Europejskiej do nowego rozszerzenia i została przeprowadzona wspólnie
z Przedstawicielstwem RP przy Unii Europejskiej w Brukseli.
Pierwsza edycja internetowych studiów podyplomowych w zakresie integracji europejskiej, rozpoczęta na jesieni 2002 r., zakończyła się w czerwcu następnego roku pełnym sukcesem. Studia ukończyło 60 osób, co z zestawieniu z liczbą 64 słuchaczy rozpoczynających naukę i rocznym okresem trwania studiów jest sporym osiągnięciem w ramach przedsięwzięć e-learningowych. Wśród słuchaczy pierwszej edycji ISE znaleźli się absolwenci różnych kierunków studiów wyższych. Dla większości zagadnienia integracji europejskiej były interesujące z punktu widzenia ich obecnej sytuacji zawodowej lub chęci zmiany pracy na związaną z integracją europejską. Wśród studentów zdecydo-wanie dominowały kobiety (61%), a spośród ogółu słuchaczy 72% stanowiły osoby poniżej 35 roku życia. Najbardziej liczną grupę zawodową stanowiły osoby zatrudnione w sektorze prywatnym (32%) oraz pracownicy administracji centralnej i samorządowej (20%). Analiza miejsca zamieszkania słuchaczy pozwala stwierdzić, iż były to osoby z całej Polski: 32% stanowiły osoby zamieszkujące w miejscowościach położonych od 100 do 500 km od Warszawy. Zaskakujący dla organizatorów okazał się również relatywnie bardzo wysoki odsetek słuchaczy zamieszkujących poza granicami kraju (19%) – znaleźli się wśród nich Polacy mieszkający w Wielkiej Brytanii, Belgii, Francji i Niemczech, a nawet jedna osoba zamieszkująca wówczas w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Dwoje spośród słuchaczy pierwszej edycji ISE pracowało
w instytucjach unijnych (Parlament Europejski i Komisja Europejska). Mimo wielu różnic dzielących słuchaczy pierwszej edycji ISE, rok studiowania przez Internet okazał się czynnikiem na tyle integrującym, że pod koniec studiów zgłoszono postulat uruchomienia serwisu internetowego dla absolwentów studiów internetowych w Centrum Europejskim, stanowiącego stałe forum wymiany opinii i doświadczeń.
Na zakończenie pierwszej edycji ISE wśród słuchaczy przeprowadzono anonimową ankietę ewaluacyjną, której zadaniem było poznanie ich opinii na temat funkcjonowania tego rodzaju studiów internetowych. Zebrany materiał miał na celu opracowanie niezbędnych zmian w programie i organizacji kolejnych edycji studiów w Centrum Europejskim tak, aby lepiej dostosować ofertę eduka-cyjną do oczekiwań potencjalnych słuchaczy. Ankietowani, jako najważniejsze motywy podjęcia studiów internetowych wymieniali: nowość i atrakcyjność tej formy nauki, oszczędność czasu i pieniędzy (np. na dojazdy czy noclegi) oraz możliwość samodzielnego ustalania czasu nauki. Nieomal wszyscy (90%) pozytywnie ocenili swoje doświadczenia wynikające ze studiów ISE w porównaniu z wcześniejszymi oczekiwaniami, 85% byłoby skłonnych podjąć kolejne studia lub kursy przez Internet, a 83% ankietowanych poleciłoby ISE osobom poszukującym studiów podyplomowych w zakresie integracji europejskiej. Równie wysoko słuchacze ocenili merytoryczny zakres programu studiów (80% ocen pozytywnych), a 57% uznało, że zdobyta wiedza jest przydatna w ich życiu zawodowym. Wysokie oceny, rzędu 70-90% opinii pozytywnych, uzyskali wykładowcy Centrum Europejskiego prowadzący kursy; tak samo oceniano wsparcie techniczne ze strony Centrum Otwartej i Multimedialnej Edukacji UW, jak również tematykę i organizację seminariów i wideokonferencji organizowanych w toku ISE.
W październiku 2003 r., po uaktualnieniu treści wykładów, rozpoczęła się druga edycja studiów ISE.
Warto również zaznaczyć, iż organizatorzy studiów chętnie dzielą się swoimi doświadczeniami w zakresie nauczania przez Internet. Na prośbę Ukraińskiej Akademii Administracji Publicznej z siedzibą w Kijowie cały program studiów został przekazany do wykorzystania przez tamtejsze Centrum Nauczania na Odległość, wzbogacając w ten sposób o moduł europejski szkolenia prowadzone przez Akademię dla kadr administracji ukraińskiej.
Rozwój kształcenia z użyciem technologii ICT w dobie dynamicznego rozwoju Internetu i innych sieci komputerowych jest procesem nieodwracalnym i z pewnością pozytywnie wpływającym na jakość oraz dostępność kształcenia. Również uczelnie wyższe, dostosowując się do zmieniających się warunków,
z pewnością będą musiały nie tylko rozszerzać swoją ofertę dydaktyczną o kursy i studia realizowane w systemie on-line, ale również wzbogacać ofertę studiów stacjonarnych o elementy e-learningu, takie jak chociażby przekazywanie uczestnikom materiałów dydaktycznych w formie elektronicznej. Kluczem do sprawnego wdrażania systemów kształcenia przez Internet jest umiejętne zestawienie trzech czynników: zapewnienia wysokiego poziomu kształcenia, umiejętności dostosowania programu i formy nauki do możliwości oferowanych przez współczesne technologie komunikacyjne oraz zaangażowania na rzecz aktywizacji uczestników danego przedsięwzięcia z zakresu e-learningu.
Sukces studiów internetowych w Centrum Europejskim UW może rozwiewać wątpliwości wielu osób pragnących podjąć studia podyplomowe, lecz obawiających się studiów na odległość ze względu na spodziewany niższy poziom merytoryczny kształcenia. Studiom ISE udało się zachować tradycyjnie wysoki poziom nauczania akademickiego, jednocześnie dostosowując jego formę do warunków Internetu. Oznacza to, że Centrum Europejskie jest w stanie zaoferować w dogodnej dla słuchaczy formie możliwość uzyskania dyplomu ukończenia studiów na Uniwersytecie Warszawskim oraz zdobycia przydatnej wiedzy w interesującym ich dziedzinie.
Więcej informacji na temat zasad organizacji studiów ISE, programu dydaktycznego oraz zasad rekrutacji można uzyskać w serwisie internetowym.

Centrum Otwartej i Multimedialnej Edukacji (COME)

Internetowe Studia Europejskie (ISE) - 2002/2011